აქვს თუ არა საქართველოს აშშ-სთან ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება? (2026)
წაკითხვის დრო: 7 წუთი · გამოქვეყნდა: 3 ნოემბერი 2026
ავტორი: ლელა გოჩიტაშვილი, დამფუძნებელი და მმართველი პარტნიორი
სარჩევი
სხვა სტატიები
გააზიარეთ სტატია
მოკლე პასუხი
ამ კითხვაზე მხოლოდ „კი“ ან „არა“ სრულ პასუხს ვერ გვაძლევს. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ გამოქვეყნებულ, ძალაში მყოფი ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების სიაში აშშ არ არის. თუმცა აშშ-ის შიდა შემოსავლების სამსახური (IRS) საქართველოზე მოქმედად მიიჩნევს აშშ-სა და სსრკ-ს შორის 1973 წელს დადებულ საგადასახადო კონვენციას.
ამ განსხვავების გამო მნიშვნელოვანია, ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ აშშ-ში კონვენციით სარგებლობის შესაძლებლობა და საქართველოში მისი გამოყენების საკითხი. მხოლოდ სამინისტროს სიაზე დაყრდნობით კონვენციის სამართლებრივ სტატუსზე საბოლოო დასკვნის გაკეთება საკმარისად დასაბუთებული არ იქნება.
კონვენცია თანამედროვე საგადასახადო შეთანხმებებთან შედარებით შეზღუდულ საკითხებს აწესრიგებს. პრაქტიკაში ორმაგი დაბეგვრის შემცირებისთვის ხშირად გადამწყვეტია თითოეული ქვეყნის შიდა კანონმდებლობა და კონკრეტული შემოსავლის სახე.
1. რას ამბობენ ოფიციალური წყაროები?
საქართველო. ფინანსთა სამინისტროს გამოქვეყნებული მონაცემებით, ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებები ძალაშია 58 ქვეყანასთან. სიაში აშშ და სსრკ მითითებული არ არის. საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლი ადგენს საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული და ძალაში შესული საგადასახადო საერთაშორისო ხელშეკრულების უპირატესობას კოდექსთან მიმართებით. თუმცა ეს ჩანაწერი და სამინისტროს სია, ცალკე აღებული, არ წყვეტს ყოფილ სსრკ-ს შეთანხმებაზე სამართალმემკვიდრეობის საკითხს. საქართველოში კონკრეტული შეღავათის გამოყენებამდე საჭიროა შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლისა და საგადასახადო ორგანოს პოზიციის დაზუსტება.
აშშ. IRS-ის საქართველოსადმი მიძღვნილ გვერდზე პირდაპირ არის მითითებული, რომ საქართველოზე ვრცელდება ყოფილ სსრკ-სთან დადებული კონვენცია. ეს აშშ-ის ადმინისტრაციული პოზიციის მკაფიო დადასტურებაა. IRS-ის მიერ გამოყენებული ისტორიული სახელწოდება „CIS“ არ ნიშნავს, რომ საქართველო დღეს დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის წევრია.
ამიტომ ზუსტი ფორმულირება ასეთია: IRS საქართველოზე 1973 წლის კონვენციას ავრცელებს, ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოქმედი შეთანხმებების სიაში აშშ მითითებული არ არის. ცალკე, თანამედროვე ორმხრივი საქართველო–აშშ-ის საშემოსავლო საგადასახადო შეთანხმება აღნიშნულ ოფიციალურ წყაროებში წარმოდგენილი არ არის.
2. რას ითვალისწინებს 1973 წლის კონვენცია?
კონვენციას ხელი მოეწერა 1973 წლის 20 ივნისს. იგი ძალაში შევიდა 1976 წლის 29 იანვარს და ვრცელდება 1976 წლის 1 იანვრიდან მიღებულ შემოსავალზე.
კონვენცია, შესაბამისი პირობებით, ითვალისწინებს შეღავათებს როიალტზე, ვაჭრობის დაფინანსებასთან დაკავშირებულ პროცენტზე, სამეწარმეო საქმიანობასა და პირადი მომსახურების გარკვეულ შემოსავლებზე. მომსახურების ზოგადი წესი უკავშირდება მეორე სახელმწიფოში საგადასახადო წლის განმავლობაში 183 დღეზე მეტხანს ყოფნას; მასწავლებლებისთვის, მკვლევრებისა და სტუდენტებისთვის ცალკე პირობებია დადგენილი.
დივიდენდებისა და პენსიებისთვის კონვენციაში ცალკე შეღავათები არ არის. ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებით კი გარკვეული სპეციალური დებულებები არსებობს, ამიტომ არასწორი იქნებოდა გვეთქვა, რომ კონვენცია გასხვისებიდან მიღებულ შემოსავალს საერთოდ არ ეხება.
VII მუხლი სახელმწიფოს საკუთარი მოქალაქეების დაბეგვრის უფლებას უნარჩუნებს. შესაბამისად, აშშ-ის მოქალაქე საქართველოში ცხოვრებითა და ამ კონვენციაზე მითითებით აშშ-ის საგადასახადო ვალდებულებებისგან ავტომატურად არ თავისუფლდება.
3. რა წესები მოქმედებს საქართველოში?
საგადასახადო რეზიდენტობა. ძირითადი წესით, ფიზიკური პირი მთელი მიმდინარე საგადასახადო წლისთვის საქართველოს რეზიდენტად მიიჩნევა, თუ საქართველოში ფაქტობრივად იმყოფება სულ მცირე 183 დღე ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში, რომელიც ამ საგადასახადო წელს მთავრდება. დღეების დათვლას აქვს სპეციალური წესები და გამონაკლისები. მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირისთვის რეზიდენტობის მინიჭების ცალკე წესიც არსებობს (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი).
უცხოური წყაროდან მიღებული შემოსავალი. რეზიდენტი ფიზიკური პირის შემოსავალი, რომელიც საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს არ განეკუთვნება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება — 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. თანხის უცხოურ ანგარიშზე ჩარიცხვა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ შემოსავალი უცხოური წყაროდანაა მიღებული. შემოსავლის წყარო 104-ე მუხლით ფასდება.
საწარმოები. უცხოეთში გადახდილი მოგების გადასახადის ჩათვლა შესაძლებელია 124-ე მუხლის პირობებითა და ლიმიტით. განაწილებული მოგების მოდელით დაბეგრილი საწარმოსთვის ჩათვლა უკავშირდება დივიდენდის მიხედვით მოგების გადასახადის გადახდას.
აშშ-ის არარეზიდენტ პირებზე გადახდები. თუ სახელშეკრულებო შეღავათის გამოყენების საფუძველი დადასტურებული არ არის, ამოსავალია საქართველოს შიდა კანონმდებლობა. შესაბამისი პირობებისა და გამონაკლისების გათვალისწინებით:
| შემოსავალი | გადახდის წყაროსთან დაბეგვრის ძირითადი განაკვეთი |
|---|---|
| დივიდენდი | 5% — 130-ე მუხლი |
| პროცენტი | 5% — 131-ე მუხლი; არსებობს გათავისუფლების შემთხვევები |
| არარეზიდენტის როიალტი | 5% — 134-ე მუხლი |
| სხვა ქართული წყაროს შემოსავალი, რომელიც 134-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტს ექვემდებარება | 10% |
134-ე მუხლის რეჟიმი ეხება შემოსავალს, რომელიც საქართველოში საგადასახადო აღრიცხვაზე მყოფ არარეზიდენტის მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება. 10% არ არის ყველა მომსახურების ანაზღაურებაზე ავტომატურად მოქმედი განაკვეთი: ჯერ უნდა განისაზღვროს შემოსავლის წყარო, კატეგორია და შესაძლო გამონაკლისი. ხელფასისთვის ცალკე წესი მოქმედებს.
4. რა უნდა გაითვალისწინონ საქართველოში მცხოვრებმა აშშ-ის მოქალაქეებმა?
აშშ-ის დეკლარაცია. აშშ-ის მოქალაქეები და აშშ-ის საგადასახადო რეზიდენტები, მათ შორის, როგორც წესი, მწვანე ბარათის მფლობელები, აშშ-ში მსოფლიო მასშტაბით მიღებული შემოსავლით იბეგრებიან. დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულება შესაბამის ზღვრებსა და პირობებზეა დამოკიდებული.
უცხოეთში გამომუშავებული შემოსავლის გამორიცხვა — FEIE. 2026 საგადასახადო წლისთვის დასაშვები მაქსიმუმია 132 900 აშშ დოლარი თითო უფლებამოსილ პირზე; 2025 წლისთვის — 130 000 დოლარი. შეღავათი ავტომატური არ არის: საჭიროა უცხოეთში საგადასახადო ადგილსამყოფელი, შესაბამისი რეზიდენტობის ან ფიზიკური ყოფნის ტესტის დაკმაყოფილება და შეღავათის მოთხოვნა. იგი ყველა სახის შემოსავალზე არ ვრცელდება.
უცხოეთში გადახდილი გადასახადის ჩათვლა — FTC. საქართველოში გადახდილი შესაბამისი გადასახადის ჩათვლა აშშ-ში შეიძლება, აშშ-ის წესებისა და ლიმიტების ფარგლებში. ფიზიკური პირები ამისთვის, როგორც წესი, Form 1116-ს იყენებენ. FEIE-ით გამორიცხულ შემოსავალზე მიკუთვნებული გადასახადის ჩათვლა დაუშვებელია; სხვა უფლებამოსილ შემოსავალზე ჩათვლის შესაძლებლობა შეიძლება დარჩეს.
ვადის გაგრძელება. საზღვარგარეთ მცხოვრებ და მომუშავე შესაბამის პირებს დეკლარაციის წარდგენისა და გადასახადის გადახდის ორთვიანი ავტომატური გაგრძელება შეუძლიათ — კალენდარული წლის გადამხდელებისთვის, როგორც წესი, 15 ივნისამდე. საჭიროა დეკლარაციასთან შესაბამისი განმარტების დართვა. მიუხედავად გაგრძელებისა, ჩვეულებრივ ვადამდე, როგორც წესი, 15 აპრილამდე გადაუხდელ გადასახადზე პროცენტი ირიცხება.
უცხოური ანგარიშებისა და აქტივების ანგარიშგება.
- FBAR: აშშ-ის პირს, შესაბამისი გამონაკლისების გათვალისწინებით, ანგარიშგება ევალება, თუ უცხოურ ფინანსურ ანგარიშებში აქვს ფინანსური ინტერესი ან მათზე ხელმოწერის უფლებამოსილება და ანგარიშების ჯამური ღირებულება წლის ნებისმიერ მომენტში 10 000 დოლარს აღემატება.
- Form 8938: საზღვარგარეთ ცხოვრების შესაბამისი პირობების დაკმაყოფილებისას, დაუქორწინებელი ან ცალკე დეკლარაციის წარმდგენი დაქორწინებული პირისთვის ზღვარია 200 000 დოლარზე მეტი წლის ბოლოს ან 300 000 დოლარზე მეტი წლის ნებისმიერ მომენტში. ერთობლივი დეკლარაციისთვის ზღვრებია, შესაბამისად, 400 000 და 600 000 დოლარი. ფასდება განსაზღვრული უცხოური ფინანსური აქტივები და არა მხოლოდ საბანკო ანგარიშები; ასევე გასათვალისწინებელია დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულება და გამონაკლისები.
FBAR და Form 8938 სხვადასხვა ვალდებულებაა. ერთის წარდგენა მეორეს არ ანაცვლებს.
5. პრაქტიკული მაგალითები
თბილისში მცხოვრები ამერიკელი დისტანციურად მუშაობს აშშ-ის კომპანიაში. საქართველოში შესრულებული დაქირავებითი სამუშაოდან მიღებული შემოსავალი, როგორც წესი, ქართული წყაროს შემოსავალია. დაბეგვრა შეიძლება არარეზიდენტობის პერიოდშიც წარმოიშვას — 183 დღე გადასახადისგან თავისუფალ პერიოდს არ ნიშნავს. ცალკე შესამოწმებელია 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „შ“ ქვეპუნქტის მოკლევადიანი სამუშაოს გამონაკლისი: იგი შესაბამისი პირობებით ეხება არარეზიდენტის მიერ არარეზიდენტ დამქირავებელთან საქართველოში არაუმეტეს 30 კალენდარული დღის განმავლობაში შესრულებულ სამუშაოს. აშშ-ში FEIE ან FTC შეიძლება ამცირებდეს ორმაგ დაბეგვრას, მაგრამ შედეგი ავტომატურად გარანტირებული არ არის.
აშშ-ის პირი ქართული კომპანიის პარტნიორია. დივიდენდის გადახდისას საქართველოში, როგორც წესი, 5% იკავება. აშშ-ში ამ გადასახადის ჩათვლა, კომპანიის ფლობიდან გამომდინარე დამატებითი დაბეგვრა და ანგარიშგება ცალკე შეფასებას საჭიროებს.
საქართველოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი აშშ-ის კომპანიიდან დივიდენდს იღებს. თუ ის აშშ-ის არარეზიდენტია საგადასახადო მიზნებისთვის, დივიდენდის დაბეგვრა აშშ-ის შესაბამისი დაკავების წესებით განისაზღვრება; 1973 წლის კონვენცია დივიდენდის შემცირებულ განაკვეთს არ ადგენს. საქართველოში ასეთი უცხოური წყაროს შემოსავალი, როგორც წესი, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება. აშშ-ის მოქალაქეობის ან რეზიდენტობის არსებობისას აშშ-ის შედეგი ცალკე უნდა შეფასდეს.
6. FATCA და სოციალური უზრუნველყოფა
FATCA. საქართველო–აშშ-ის FATCA-ს პირველი მოდელის შეთანხმებას ხელი მოეწერა 2015 წლის 10 ივლისს; აშშ-ის ხაზინის მონაცემებით, იგი ძალაშია 2015 წლის 18 სექტემბრიდან. შეთანხმება ითვალისწინებს ანგარიშგებას დაქვემდებარებული აშშ-ის ანგარიშების შესახებ ინფორმაციის ავტომატურ გაცვლას. ქართული ფინანსური ინსტიტუტები შესაბამის ინფორმაციას საქართველოს უფლებამოსილი ორგანოს მეშვეობით აწვდიან აშშ-ს. ამიტომ ბანკმა შეიძლება მოგთხოვოთ ინფორმაცია აშშ-ის მოქალაქეობისა და საგადასახადო სტატუსის შესახებ.
FATCA ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებას არ ანაცვლებს — მისი დანიშნულებაა საგადასახადო ინფორმაციის გაცვლა.
სოციალური უზრუნველყოფა. აშშ-ის სოციალური უზრუნველყოფის ადმინისტრაციის მოქმედი შეთანხმებების სიაში საქართველო არ არის. შესაბამისად, საქართველო–აშშ-ის სოციალური უზრუნველყოფის კოორდინაციის, ე.წ. ტოტალიზაციის, შეთანხმებაზე დაყრდნობა ვერ მოხდება.
7. გავრცელებული შეცდომები
- იმის მიჩნევა, რომ ფართო საგადასახადო შეთანხმების არარსებობა აუცილებლად ორმაგ დაბეგვრას ნიშნავს.
- ვარაუდი, რომ 1973 წლის კონვენცია აშშ-ის მოქალაქეს აშშ-ში გადასახადებისგან ათავისუფლებს.
- უცხოურ ანგარიშზე ჩარიცხული ანაზღაურების ავტომატურად უცხოური წყაროს შემოსავლად მიჩნევა.
- 183-დღიანი რეზიდენტობის წესის გადასახადისგან თავისუფალ პერიოდთან გაიგივება.
- საქართველოში რეზიდენტობის წესებისა და აშშ-ის FEIE-ის პირობების ერთმანეთში აღრევა.
- FBAR-ისა და Form 8938-ის ვალდებულებების უგულებელყოფა ან ბანკის FATCA-ანგარიშგებით მათი ჩანაცვლების მოლოდინი.
ხშირად დასმული კითხვები
აქვს თუ არა საქართველოს აშშ-სთან ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება?
IRS საქართველოზე მოქმედად მიიჩნევს 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენციას. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოქმედი შეთანხმებების სიაში აშშ მითითებული არ არის. კონკრეტული შეღავათი უნდა შეფასდეს იმ ქვეყნის წესებითა და პრაქტიკით, სადაც მის გამოყენებას ითხოვთ.
იბეგრება თუ არა საქართველოში აშშ-დან მიღებული შემოსავალი?
გადამხდელის ან ბანკის ადგილმდებარეობა საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია შემოსავლის წყარო, მიმღების სტატუსი და შემოსავლის სახე. საქართველოს რეზიდენტი ფიზიკური პირის უცხოური წყაროს შემოსავალი, როგორც წესი, გათავისუფლებულია, თუმცა საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება ჩვეულებრივ ქართული წყაროს შემოსავალია.
რა განაკვეთით იბეგრება აშშ-ის პარტნიორზე გადახდილი დივიდენდი?
საქართველოში, როგორც წესი, 5%-ით, რომელსაც ქართული კომპანია გადახდის წყაროსთან აკავებს. ეს არ გამორიცხავს აშშ-ში დამატებით ვალდებულებებს.
გადასცემენ თუ არა ქართული ბანკები აშშ-ს ანგარიშების შესახებ ინფორმაციას?
დიახ, FATCA-ს პირობებით ანგარიშგებას დაქვემდებარებულ ანგარიშებზე ინფორმაცია საქართველოს შესაბამისი ორგანოს მეშვეობით გადაიცემა.
არსებობს თუ არა სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმება?
აშშ-ის სოციალური უზრუნველყოფის ადმინისტრაციის მოქმედი შეთანხმებების სიაში საქართველო მითითებული არ არის.
როგორ დაგეხმარებათ ორსონი
ორსონი გეხმარებათ საქართველოს საგადასახადო რეზიდენტობის, შემოსავლის წყაროს, კომპანიის სტრუქტურის, დივიდენდებისა და გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავების საკითხების შეფასებაში, ასევე საგადასახადო რეზიდენტობის ცნობისა და სხვა საჭირო დოკუმენტების მომზადებაში.
აშშ-ის დაბეგვრისა და დეკლარაციების საკითხებზე საჭიროა აშშ-ის საგადასახადო სპეციალისტის ჩართულობა. საჭიროების შემთხვევაში მასთან კოორდინირებულად ვმუშაობთ. მომსახურებას გთავაზობთ ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე.
დაჯავშნეთ კონსულტაცია ან მოგვწერეთ: info@orsonco.com.
ინფორმაცია გადამოწმებულია 2026 წლის 3 ნოემბერს. სტატია ზოგადი საინფორმაციო მასალაა და არ წარმოადგენს კონკრეტული შემთხვევის სამართლებრივ ან საგადასახადო შეფასებას.
ოფიციალური წყაროები
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — საგადასახადო შეთანხმებები
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსი — მუხლები 2, 34, 79–82, 104, 124, 130–134
- IRS — საქართველოს საგადასახადო კონვენციის დოკუმენტები
- 1973 წლის კონვენციის ტექსტი
- IRS — უცხოეთში გამომუშავებული შემოსავლის გამორიცხვა
- IRS — საზღვარგარეთ მყოფ პირთა ორთვიანი გაგრძელება
- IRS — Publication 54
- FinCEN — FBAR
- IRS — Form 8938-ის ინსტრუქცია
- აშშ-ის ხაზინა — FATCA-ს შეთანხმებები
- IRS — საქართველო–აშშ-ის FATCA-ს ადმინისტრაციული შეთანხმება
- აშშ-ის სოციალური უზრუნველყოფის ადმინისტრაცია — საერთაშორისო შეთანხმებები
განვიხილოთ თქვენი საკითხი
დაგვიკავშირდით ტელეფონით, ელფოსტით ან WhatsApp-ით. მოკლედ გაგვაცანით თქვენი საკითხი და შევათანხმოთ შემდეგი ნაბიჯები.
